name head

8 mei 2019 | Door Catherine Keyl | back

Verdriet

Verdriet wordt erger naarmate het langer geleden is. Niet dat het slijt.
Vroeger waren 4 en 5 mei voor mij van die dagen die mechanisch voorbij gingen. Nu kan ik het verdriet soms niet meer handelen.
Dit jaar besloot ik thuis te blijven, ook geholpen door het weer.
Daarom zag ik min of meer per ongeluk de documentaire over kampcommandant Gemmeker van doorgangskamp Westerbork in Drenthe.
Ik heb daar iets mee, omdat mijn joodse grootouders van vaders kant via Westerbork naar twee verschillende kampen in Polen zijn gestuurd om er anderhalve maand voor de bevrijding vergast te worden. Mijn vader dook aan het begin van de oorlog meteen onder, had een vals persoonsbewijs waarop hij niet joods was, maar werd gepakt met verzetsliteratuur en verdween gedurende tweeëneenhalf jaar naar gevangenkampen.
Genoeg reden om een bizarre emotionele relatie met de Tweede Wereldoorlog te hebben, lijkt me.

Lang heb ik gedacht dat ik er eigenlijk niks mee had, ik ben immers erna geboren, maar het lijkt wel alsof er door de geschiedenis steeds diepere sporen worden getrokken.
Zelf maakte ik ooit een documentaire over de ‘Trompettist van Auschwitz’, een Amsterdammer die me toen al over de gezellige avondjes in Westerbork vertelde. Gemmeker stond cabaret, muziek- en theateravondjes toe. Maar zond wel 80.000 Nederlandse joden, zigeuners en homo’s, naar vernietigingskampen. Wat moet er mis zijn in je geest als je zo in elkaar zit?
Hij heeft altijd beweerd dat hij niet wist dat ze allemaal vermoord werden. Kom op nou. Zijn kleindochter vertelt in de documentaire, dat één van zijn kleinkinderen Ruth genoemd zou worden, een joodse naam, en dat hij daar zo woedend over was dat hij nooit meer contact had met zijn familie.

Waarom slijt het verdriet niet?
Omdat je, als je pessimistisch bent, ziet dat er niet over de holocaust op scholen gepraat mag worden. Omdat mensen regelmatig hun vooroordelen over joden laten horen. Die zijn toch zo goed met geld? Terwijl mijn grootouders tot de armsten van Den Haag behoorden. En omdat die afgrijselijke jihadi’s ook nog de herdenking in kamp Vught verstoorden. Maar ja, mensen die anderen onthoofden, wat kun je daarvan verwachten.

Waarom zie ik toch licht in de tunnel? Door diezelfde documentaire. Weliswaar bijna vijfenzeventig jaar na de oorlog, maar toch. Daar zaten ze, de kleindochter van de kampcommandant en de ex-gevangene van Westerbork, gezusterlijk naast elkaar. In hetzelfde shot. Twee dappere vrouwen. Kritisch, zakelijk, rustig.
Ik was daar zo door ontroerd, en eigenlijk nog. Moet je nagaan hoe indringend beelden kunnen zijn. Blijkbaar is er nog hoop voor de mensheid. Misschien moeten we er vijfenzeventig jaar op wachten, maar komen andere dingen ook ooit nog goed.

Reageren?

 

 

 

cc

column